Feeds:
પોસ્ટો
ટિપ્પણીઓ

Archive for ઓગસ્ટ, 2008

રાત્રે ચેનલ સર્ફિંગ કરતો હતો ત્યાં ESPN પર અટકી જવું પડ્યું. બોક્સિંગના હેવી વેઇટ ચેમ્પિયન મહંમદ અલી અને જો ફ્રેઝિયર વચ્ચે ૧૯૭૫માં થયેલી એક મહત્ત્વની ફાઇટ શરૂ જ થવાની હતી. મહંમદ અલી વિષે ઘણું વાંચ્યું છે, સાંભળ્યું છે અને લખ્યું પણ છે, પણ તેમની કોઇ ફાઇટ જોવાની આ પહેલાં કદી કોઇ તક મળી નહોતી. પંદર રાઉન્ડની એ આખી ફાઇટ જોઈ. ૨૮૦૦૦ પ્રેક્ષકો સામે અલીના મુક્કાઓનો ફ્રેઝિયર ૧૪ રાઉન્ડ સુધી સામનો કરતો રહ્યો, પણ પંદરમો રાઉન્ડ શરૂ થયા પહેલાં જ તેણે હાર સ્વીકારી લીધી. મહંમદ અલી શા માટે મહાન બોક્સર હતા તેનો ખ્યાલ કદાચ આ એક ફાઇટ જોઇને ન આવી શકે, પણ બોક્સિંગ રિંગના તેઓ કિંગ હતા એ તો આ એક ફાઈટ જોઇને પણ સમજી શકાય તેવું હતું.

ફાઇટ શરૂ થયા પહેલાં અલી અને ફ્રેઝિયર મળે છે, ત્યારે અલી જે કંઇ કહે છે તે સાંભળી શકાયું નહિ, પણ આપવડાઇ કરવાંમાં પણ બેજોડ આ બોક્સર શું બોલ્યો હશે તેની કલ્પના કરવી બહુ અઘરી નથી. ફાઇટ શરૂ થયા પહેલાં રિંગમાં વિજેતાને અપાનાર ટ્રોફી પ્રદર્શિત કરાઇ ત્યારે અલીએ પ્રેક્ષકો સામે જોઇને એવો ઇશારો કર્યો હતો કે આ ટ્રોફી મારી જ છે, એટલું જ નહિ, એક તબક્કે તો તે ટ્રોફીને ઊંચકીને રિંગમાં પોતે જ્યાં બેસવાનો હતો તે ખૂણામાં મૂકી આવ્યો હતો.

મહંમદ અલીનું મૂળ નામ કેસિયસ માર્શેલસ કલે જુનિયર. ૧૯૬૪માં મુસ્લિમ ધર્મ અંગીકાર કર્યા બાદ તેઓ મહંમદ અલી બન્યા હતા. નાનપણથી જ એક સફળ બોક્સર બનવાના બધા જ ગુણ તેમનામાં હતા. ૧૮ વર્ષની ઉંમર થતા સુધીમાં તેઓ જુનિયર લેવલની ૧૦૮ મેચ જીતી ચૂક્યા હતા અને માત્ર આઠ જ મેચ તેઓ હાર્યા હતા. આ ૧૦૮ મેચમાં રોમ ઓલિમ્પિકમાં મળેલા વિજયનો પણ સમાવેશ થતો હતો.

ઉજ્જવળ કારકિર્દી ધરાવતા અલી સતત વિવાદોમાં ઘેરાયેલા રહ્યા હતા. દુનિયા તો અલીને માત્ર “ધ ઓલ ટાઇમ ગ્રેટેસ્ટ બોક્સર” તરીકે જ ઓળખે છે, પણ અલી માત્ર એક રમતવીર જ નહિ, તેમના સમયમાં ચાલતી રંગભેદ અને જાતિભેદની ઝુંબેશના મશાલચી પણ હતા. ૧૯૪૨ની ૧૭ જાન્યુઆરીએ અમેરિકાના કેન્ટકીના લુઇસવિલેમાં જન્મેલા અલીએ ૧૯૬૦ની ૨૯ ઓક્ટોબરે પહેલી પ્રોફેશનલ ફાઇટ જીત્યા બાદ કદી પાછું વળીને જોયું નહોતું.  ૨૨મા વર્ષે અલીએ તે સમયના હેવી વેઇટ ચેમ્પિયન સોની લિસ્ટનને પહેલી જ મેચમાં હરાવી દીધો હતો.  

તેઓ લશ્કરમાં ન જોડાયા અને વિવાદાસ્પદ વિધાનો કર્યાં તે કારણે તેમના પર પ્રતિબંધ લાદી દેવાયો હતો. ૧૯૭૧માં ત્રણ વર્ષ બાદ પ્રતિબંધ ઉઠાવી લેવાયો તે દરમ્યાન જો ફ્રેઝિયર વર્લ્ડ ચેમ્પિયન બની ચૂક્યો હતો. અલી રમતમાં પાછા ફરતાં બંને વચ્ચે મુકાબલો રખાયો. આ ફાઇટનું મહત્ત્વ એટલું હતું કે તેને “ધ ફાઇટ ઓફ ધ સેન્ચ્યુરી” નામ અપાયું હતું. એ પહેલાં એક પણ ફાઇટ ન હારનાર અલીનો ફ્રેઝિયર સામે પરાજય થયો હતો, પણ ૧૯૭૪માં બંને વચ્ચે ફરી એક ફાઇટ થઈ તેમાં અલીએ ફેઝિયરને હરાવી દીધો હતો. તે સમયે વર્લ્ડ ચેમ્પિયન જ્યોર્જ ફોરમેન હતો. અલી તેને પણ હરાવીને ચેમ્પિયન બન્યા હતા અને પછી આ રમતમાંથી નિવૃત્ત થયા ત્યાં સુધી આ ટાઇટલ તેમણે જાળવી રાખ્યું હતું. પોતાની કારકિર્દીમાં તેમનો કુલ ૫૬ ફાઇટમાંથી પાંચમાં જ પરાજય થયો હતો. પોતાના સમયના તમામ હેવી વેઇટ બોક્સરોને પરાસ્ત કરનાર અલી “પ્યુજિલિસ્ટિક પાર્કિન્સન્સ સિન્ડ્રોમ”નો ભોગ બન્યા છે.    

કાર્લ માર્ક્સે લખ્યું છે કે “માણસો પોતાનો ઇતિહાસ જાતે જ રચતા હોય છે, પણ પોતાને આનંદ આવી શકે તે રીતે રચતા હોતા નથી.” મહંમદ અલી વિષે એમ કહી શકાય કે તેમણે જાતે જ પોતાનો ઇતિહાસ રચ્યો. પોતાને આનંદ આવે તે રીતે…

Read Full Post »

બૈજિંગ ઓલિમ્પિકનો આજે છેલ્લો દિવસ છે. હજારો રમતવીરોએ પોતાનું શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શિત કરીને અનેક નવા વિક્રમો સર્જ્યા છે, સાથેસાથે એવી કેટલીક વાતો પણ બહાર આવી છે જે ઘણા લોકો માટે પ્રેરક બની શકે તેમ છે. બે ઘટનાઓ મને ખાસ સ્પર્શી ગઈ છે. તેમાં એક છે મહિલાઓની ૧૦૦ મીટર દોડમાં જમૈકાને ગોલ્ડ મેડલ અપાવનાર શેલી-એન ફ્રેઝરની વાત. “મન હોય તો માળવે જવાય” એ આપણી કહેવતને શેલીએ સાચા અર્થમાં ચરિતાર્થ કરી બતાવી છે. મનમાં ધગશ હોય અને જાત પર વિશ્વાસ હોય તો કોઇ પણ લક્ષ્ય હાંસલ કરી શકાય છે તે શેલીએ પુરવાર કરી આપ્યું છે. તેણે એ પણ પુરવાર કર્યું છે કે રમતગમત કે બીજા કોઈ પણ ક્ષેત્રમાં આગળ આવવું હોય તો માણસે કયા પરિવારમાં જન્મ લીધો છે કે પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ કેવી છે તેનું પણ કોઇ મહત્ત્વ નથી.

આ ઓલિમ્પિકમાં ભારતને પહેલો વ્યક્તિગત ગોલ્ડ મેડલ અપાવનાર અભિનવ બિન્દ્રાએ પોતે લીધેલી તાલીમ પાછળ લગભગ એક કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કર્યો હતો. તે કરોડોમાં આળોટી શકે તેવા પરિવારનો છે એટલે તેને એ પોસાયું પણ ખરું, અને આમ પણ આપણે ત્યાં રમતો માટે માળખાગત સુવિધાઓનો અભાવ છે એ તો જાણીતી વાત છે. ચંદ્રકો મેળવવામાં નિષ્ફળ રહેતા આપણા રમતવીરો આ બાબતનાં રોદણાં હંમેશાં રડતા જ હોય છે, પણ જમૈકાને ગોલ્ડ મેડલ અપાવનાર શેલીની વાત કરીએ તો તેનો જન્મ જમૈકાની ઝૂંપડપટ્ટીમાં થયો હતો. બહુ નાની હતી ત્યારથી જ તે ફૂટપાથ પર લારીમાં નાનીમોટી ચીજો વેચતી અને રાત્રિ શાળામાં ભણવા જતી. પોતે ગોલ્ડ મેડલ જીતી તેનું શ્રેય તેણે કોને આપ્યું ખબર છે? નાનપણથી માતા સાથેના તનાવભર્યા સંબંધો અને પોલીસને. તેનું કારણ એ કે નાનપણમાં મા પોતાને મારવા દોડતી ત્યારે ભાગવું પડતું અને ફૂટપાથ પર લારી લઈને ઊભી હોય ને એકાએક પોલીસ આવે ત્યારે બધું સમેટીને ભાગવું પડતું. તેને કારણે નાનપણથી જ દોડવાની જે આદત પડી ગઈ હતી તે હવે કામ લાગી. રાત્રિ શાળામાં તેના શિક્ષકે તેની દોડવાની ક્ષમતા પારખી લઈને તેને વધુ તાલીમની વ્યવસ્થા કરી આપી હતી. શેલી આજે પણ જમૈકાના એક ગંદા વસવાટમાં રહે છે. ત્યાં વીજળી-પાણીની પણ પૂરતી સુવિધા નથી.

બીજો કિસ્સો પણ એક એવી ચીની યુવતીનો છે જેણે દસ મીટર એર પિસ્ટલમાં નવો વિક્રમ સ્થાપીને ગોલ્ડ મેડલ મેળવ્યો છે. તેવું નામ ગુઓ વેનજુન. ગોલ્ડ મેડલ જીત્યા પછી લોકોએ તેની કહાણી જાણી તો દંગ થઈ ગયા. વર્ષો પહેલાં ગુઓનાં માતા-પિતાએ છૂટાછેડા લઈ લીધા હતા. તે પિતા સાથે રહેતી હતી. નવ વર્ષ પહેલાં એક દિવસ અચાનક જ તેના પિતા ઘર છોડીને જતા રહ્યા. જતા પહેલાં ગુઓના કોચ હુઆંગ પર એક પત્ર લખતા ગયા હતા કે પોતે બહુ દૂર જઈ રહ્યા છે. ગુઓને તમારી પોતાની દીકરીની જેમ સાચવજો અને તેને પોતાનું શ્રેષ્ઠ હાંસલ કરવામાં મદદ કરજો.

પિતા પોતાને છોડીને જતા રહેતાં અત્યંત હતાશ થયેલી ગુઓએ બે વખત તો શૂટિંગને અલવિદા કરી દીધી હતી. તે એક્દમ અંતર્મુખી બની ગઈ હતી. તેમાંથી કોચે તેને બહાર કાઢી. કોચે તેને કહ્યું કે જો તું શૂટિંગ છોડીશ તો તારા પિતા જ્યાં હશે ત્યાં નિરાશ થશે. પણ જો તું ઓલિમ્પિકમાં ગોલ્ડ મેડલ જીતી બતાવે તો બનવાજોગ છે કે તારા પિતા ખુશ થાય અને તને મળવા આવે.

વાત ફિલ્મી લાગે તેવી છે પણ સાવ સાચી છે. ગુઓએ ઓલિમ્પિક્માં ભાગ લીધો અને પિતાને મળવાનું એક જ ધ્યેય નજર સમક્ષ રાખીને ગોલ્ડ મેડલ જીતી પણ ખરી. ગુઓની કથની જાણ્યા પછી ચીનમાં ઇન્ટરનેટ પર તેના પિતાને શોધવાની ઝુંબેશ શરૂ થઈ છે અને લગભગ દસ હજાર લોકો તે માટે કામે લાગ્યા છે.

માણસના મનમાં જો એક ધ્યેય નિશ્ચિત થઈ જાય તો તે શું કરી શકે તેનાં આ ઉદાહરણ છે. ભારતીય ખેલાડીઓને તેમનો ધ્યેય નિશ્ચિત કરવા શેની જરૂર પડે તેમ છે એ ખબર નથી.

Read Full Post »

૨૦૦૨માં “એક છોટી સી લવસ્ટોરી” ફિલ્મ આવી હતી. પોતાની દાદી સાથે રહેતો એક કિશોર દૂરબીનમાંથી સામા ફ્લેટમાં રહેતી એક યુવતીને જોયા કરે છે અને તેને મનોમન પ્રેમ કરવા માંડે છે એવી તેની વાર્તા હતી. ફિલ્મનું દિગ્દર્શન શશિલાલ નાયરે કર્યું હતું. મુખ્ય ભૂમિકા મનીષા કોઇરાલાએ ભજવી હતી. આ ફિલ્મ રજૂ થઈ તે પહેલાં વિવાદોમાં સપડાઇ હતી. સૌ પહેલાં મનીષા કોઇરાલાએ એવો વાંધો ઉઠાવ્યો હતો કે ફિલ્મનાં કેટલાંક દૃશ્યોમાં તેની “બોડી ડબલ”નો ઉપયોગ તેની જાણ બહાર કરીને એવાં દૃશ્યો ફિલ્મમાં સમાવાયાં છે કે જો આ ફિલ્મ રીલીઝ થાય તો પોતાની ઇમેજને નુકસાન થાય તેમ છે. મામલો કોર્ટમાં પહોંચ્યો હતો. તેમાં સમાધાન થયા પછી ફિલ્મ રીલીઝ થઈ શકી હતી. મનીષાએ જે વિવાદ ખડો કર્યો હતો તે ફિલ્મના પ્રચાર માટેનો જો પબ્લિસિટી સ્ટંટ હોય તો તે સફળ થયો નહોતો કારણ કે આવા બોલ્ડ વિષય છતાં ફિલ્મને એવી કોઇ સફળતા મળી નહોતી.

આ ફિલ્મે એક બીજો વિવાસ પણ જગાવ્યો હતો. તેમાં પણ નિમિત્ત મનીષા કોઇરાલા હતી. ઇન્દિરા ગાંધીના જીવન પરથી “ઇન્દિરા” નામની એક ફિલ્મમાં મુખ્ય પાત્ર માટે મનીષાની પસંદગી થઈ હતી. તેની સામે કેટલાક કોંગ્રેસીઓએ વાંધો લીધો હતો કે મનીષાએ “એક છોટી સી લવસ્ટોરી”માં જે પ્રકારની ભૂમિકા ભજવી છે તે પછી જો તે ઇન્દિરા ગાંધીની ભૂમિકા ભજવે તો ઇન્દિરાની ઇમેજને બટ્ટો લાગે. આ મામલો પણ કોર્ટમાં ગયો હતો અને અંતે ફિલ્મ “ઇન્દિરા”ની યોજના જ પડતી મુકાઇ હતી.

“એક છોટી સી લવસ્ટોરી” યાદ આવવાનું કારણ એ કે બે દિવસ પહેલાં એક ઇટાલિયન ફિલ્મ “મેલિના” (Malena) જોવા મળી ગઈ. ફિલ્મ શરૂ થયાની પાંચ જ મિનિટમાં ખ્યાલ આવી ગયો કે શશિલાલ નાયરને “એક છોટી સી લવસ્ટોરી”નો આઇડિયા ૨૦૦૦માં બનેલી “મેલિના” (Dir. Giuseppe Tornatore) પરથી મળ્યો છે. પણ આખી ફિલ્મ જોયા પછી લાગ્યું કે જો “મેલિના”ને ૧૦૦ માર્ક્સ આપીએ તો તેની સરખામણીમાં “એક છોટી સી લવસ્ટોરી”ને વધુમાં વધુ ૧૦થી ૧૫ માર્ક્સ મળે.

શશિલાલ નાયરે “એક છોટી સી લવસ્ટોરી”ને વધુ તો આ વિષયમાં વધુ ઊંડા ઊતર્યા વિના એક ચોક્કસ વર્ગના પ્રેક્ષકોને ધ્યાનમાં રાખીને આ ફિલ્મ બનાવી હોવાનું દેખાઇ આવતું હતું જ્યારે “મેલિના”માં તો દિગ્દર્શકે એક કાંકરે ઘણાં પક્ષીઓ પર નિશાન તાક્યાં હતાં. સૌ પહેલાં તો ફિલ્મની કથા બીજા વિશ્વયુદ્ધના સમયે આકાર લે છે. હિટલરને પડખે રહેલા મુસોલિનીએ ઇટાલીને ફાસીવાદનું સ્વર્ગ બનાવી દેતાં દેશની હાલત એક બદતર વેશ્યા જેવી થઈ ગઈ હતી. ત્યાંના સમાજજીવન પર તેની અસર જોઇ શકાતી હતી.

ઇટાલીના સિસિલીના એક નાનકડા ગામમાં “મેલિના”ની કથા આકાર લે છે. મેલિના અત્યંત સ્વરૂપવાન છે. તેનો પતિ યુદ્ધમાં ગયો છે. તે એટલી સુંદર છે કે લે જ્યારે બજારમાં નીકળે ત્યારે તેની સ્ક ઝલક જોવા કિશોરોથી માંડીને પુરુષો પોતાનાં કામધંધા છોડીને બહાર આવી જાય. એક કિશોર રેનેતો (Giuseppe Sulfaro) તો મેલિનાનું સૌંદર્ય જોઇને એવો અભિભૂત થઈ જાય છે કે પછી તો મેલિના તેની સ્વપ્નસુંદરી બની જાય છે. સૂતાં-જાગતાં તે તેના કલ્પનાના ઘોડાઓને છુટ્ટા મૂકી દે છે. ગામમાં પુરુષો મેલિના વિષે ગંદી વાતો કરે અને સ્ત્રીઓ મેલિનાની કૂથલી કર્યા કરે તે રેનેતોને જરાય ન ગમે. કોઇનું કંઇક તોડીફોડીને કે કોઇક્ના પર પથરો ફેંકીને તે પોતાનો ગુસ્સો કાઢી લેતો. મેલિનાનો પતિ યુદ્ધમાં મરી જવાથી માંડીને બીજી ઘણી રસપ્રદ ઘટનાઓ ફિલ્મમાં બને છે, જે માત્ર એક કિશોરના એક સુંદરી તરફના આકર્ષણ કરતાં વાતને ઘણી આગળ લઈ જાય છે. મેલિનાની ભૂમિકા વિશ્વની સુંદરતમ અભિનેત્રીઓમાં સ્થાન ધરાવતી મોનિકા બેલુશી (Monica Bellucci)એ ભજવી છે. વધુ રસપ્રદ વાત એ છે કે આખી ફિલ્મમાં મોનિકા બેચાર વાક્યો જ બોલે છે. પડદા પર તે માત્ર આવનજાવન કરતી અને પોતાના ઘરમાં તથા રેનેતોના કલ્પનાજગતમાં વિહરતી જ જોવા મળે છે. પડદા પર તેને ગજબની ખૂબસૂરત રીતે રજૂ કરાઇ છે.

“એક છોટી સી લવસ્ટોરી” અને “મેલિના”નું બીજું પણ એક રસપ્રદ સામ્ય છે. “એક છોટી સી લવસ્ટોરી”ની નાયિકા મનીષા કોઇરાલાની પસંદગી ઇન્દિરા ગાંધીની ભૂમિકા માટે થઈ હતી, તો “મેલિના”ની નાયિકા મોનિકા બેલુશીની પસંદગી ફિલ્મકાર જગમોહન મુંદ્રાએ સોનિયાગાંધીના જીવન પરથી બનનારી ફિલ્મમાં સોનિયાની ભૂમિકા માટે કરી હતી, પણ આ ફિલ્મ માટે સોનિયા ગાંધીએ હજી લીલી ઝંડી આપી નથી. આ ફિલ્મ માટે સોનિયા રાજી થાય એવી શક્યતા ઓછી છે પણ જો બને અને મોનિકા બેલુશી એ ભૂમિકા ભજવે તો કોંગ્રેસીઓ શું કરે એ જોવા જેવી થાય.

Read Full Post »