Feeds:
પોસ્ટો
ટિપ્પણીઓ

Archive for ફેબ્રુવારી, 2009

અનુરાગ કશ્યપની ફિલ્મ “દેવ.ડી”ને સમીક્ષકોનો મિશ્ર પ્રતિભાવ મળી રહ્યો છે. કોઇ આ ફિલ્મ પર એટલું ઓવારી ગયું છે કે તેને પાંચ સ્ટાર આપી દીધા છે તો કોઇ ૨૧મી સદીના મરીમસાલા ભભરાવેલી આ પ્રેમકથાથી એટલા નારાજ થયા છે કે તેને એક જ સ્ટાર આપ્યો છે.

સંજય લીલા ભણશાલીએ “દેવદાસ” બનાવી હતી ત્યારે પણ ઘણી હોહા થઈ હતી. જૂની પેઢીનાં જે લોકોએ સાયગલ કે દિલીપકુમારની “દેવદાસ” જોઈ હતી તેમને ભણશાલીનો “દેવદાસ” મુદ્દલ ગમ્યો નહોતો. શરદબાબુની આ ક્લાસિક નવલકથાનું પી.સી. બરુઆ અને બિમલ રોયે પોતપોતાની રીતે અર્થઘટન કર્યું હતું તેમ ભણશાલીનું પોતાનું અર્થઘટન હતું.

હવે “દેવ.ડી”માં અનુરાગ કશ્યપનું પોતાનું અર્થઘટન છે, અને ન્યાય ખાતર પણ કહેવું પડશે કે આજની પેઢીનો દેવદાસ કેવો હોઇ શકે તેનું અતિ વાસ્તવ ચિત્રણ તેમણે કર્યું છે. એક સમીક્ષકે એવું લખ્યું છે કે “દેવ.ડી”નો દેવદાસ જોયા પછી શરદબાબુનો આત્મા જ્યાં હશે ત્યાં આપઘાત કરવાનું વિચારતો હશે, પણ સાવ એવું નથી. કારણ એ કે “દેવ.ડી” શરદબાબુની “દેવદાસ” પર આધારિત છે એવો કોઇ ઉલ્લેખ અનુરાગ કશ્યપે કર્યો નથી. ઊલટાનું ફિલ્મની શરૂઆતમાં એવું Disclaimer મૂક્યું છે કે આ કથા અને પાત્રો કાલ્પનિક છે અને તેને કોઇ જીવંત કે મૃત વ્યક્તિઓ સાથે સંબંધ નથી.

પંજાબી માહોલમાં આકાર લતી “દેવ.ડી” આજની પેઢીનાં દેવદાસ-પારો-ચંદાની કહાણી છે. લંડન ભણવા ગયેલો દેવ નાનપણથી પારોને ચાહે છે, પણ એ પ્રેમ લગભગ સો વર્ષ પહેલાં લખાયેલી નવલકથાનો “રુહાની” પ્રેમ નથી આજની પેઢીનો “જિસ્માની” પ્રેમ છે. તે એ હદે કે દેવ લંડનમાં હોય છે ત્યારે પારો હવે કેવી લાગતી હશે તે જોવા ઇ-મેઇલ મારફત પારોનો ન્યૂડ ફોટો મંગાવે છે અને પેલી મોકલે છેય ખરી. બંને પ્રેમીઓ મળે છે ત્યારે તેમની પહેલી પ્રાયોરિટી શરીરસંબંધ બાંધવાની છે. 

પારોનાં લગ્ન બે છોકરાના બાપ સાથે થઈ જાય છે એટલે ઘર છોડીને નીકળી પડેલો દેવ દારૂ પીવા સાથે ડ્રગ્સ પણ લેવા માંડે છે, અને આ સ્થિતિમાં તે એક દિવસ એક કૂટણખાનામાં જઈ પહોંચે છે જ્યાં તે ચંદાને મળે છે. ચંદાનું મૂળ નામ લેની છે.  ૧૨મા ધોરણમાં હતી ત્યારે તેને ભોળવીને તેનો બોયફ્રેન્ડ તેનો અશ્લીલ વીડિયો ઉતારી તેનો MMS ફરતો કરી દે છે. ઘટનાનો અંત એવો આવે છે કે લેની કૂટણખાનામાં પહોંચી જાય છે અને ભણશાલીની “દેવદાસ” વિડિયો પર જોતાંજોતાં પોતાનું નામ ચંદ્રમુખી રાખી લે છે.

અહીં વિખૂટાં પડેલાં પ્રેમીઓ એક્બીજાના વિરહમાં ઝૂરતાં નથી. તેઓ મળે છે ત્યારે એ મિલનનો અંત પણ પથારીમાં આવે છે.  હિંદી ફિલ્મના હીરો અને હીરોઈન પડદા પર Four Letter Word બોલતાં હોય એવું કદાચ પહેલી વાર બન્યું છે.

એક ફિલ્મકારની નજરે આજની પેઢીના દેવદાસ-પારોનું આ ચિત્રણ છે…

Advertisements

Read Full Post »

કોઇ ભારતીયને ઓસ્કરના ઉંબરે ખડા કરી દેનારી ફિલ્મ Slumdog Millionaire જેના આધારે બનાવાઈ છે તે વિકાસ સ્વરૂપની અંગ્રેજી નવલકથા Q & A નો ગુજરાતી અનુવાદ “જેકપોટ” વાંચ્યો. ફિલ્મ તો પહેલા જ દિવસે જોઇ લીધેલી. ઘણા સમય પહેલાં એવું વાંચ્યાનું કે સાંભળ્યાનું યાદ છે કે અભિવ્યક્તિનાં બધાં માધ્યમોમાં લિખિત શબ્દની જે તાકાત છે તે અનન્ય છે.  પહેલી વાર તેનો અનુભવ Alistair MacLean ની થ્રિલર પરથી બનેલી ફિલ્મ Breakheart Pass જોઇ હતી ત્યારે થયો હતો. નવલકથામાં જે થ્રિલ હતું તે ફિલ્મમાં નહોતું. લિખિત શબ્દની એ તાકાત હતી.  એ પછી તો વીતેલાં વર્ષોમાં આવો અનુભવ ઘણી વાર થતો રહ્યો છે. Slumdog Millionaire  જોયા પછી Q & Aનો અનુવાદ “જેકપોટ” (અનુવાદ :  સુધા મહેતા, પ્રકાશક : આર. આર. શેઠની કંપની, અમદાવાદ-મુંબઈ, કિંમત રૂ. ૧૬૦) વાંચીને વધુ એક વાર આ અનુભૂતિ થઈ.

તમામ પ્રકારના અભાવો વચ્ચે ઝૂંપડપટ્ટીમાં ઊછરેલો છોકરો એક ક્વિઝ-શોમાં બધા જ પ્રશ્નોના સાચા જવાબો આપીને સૌથી મોટું ઇનામ જીતી જાય છે, અને તેને પુછાયેલા બધા પ્રશ્નોના જવાબો તેણે જીવેલી જિંદગીમાંથી તેને મળ્યા છે એ મૂળ આઇડિયાને બાદ કરીએ તો Slumdog Millionaire અને Q & Aને ખાસ કંઇ લાગતુંવળગતું નથી. એટલે સુધી કે જમાલને પુછાયેલા પ્રશ્નો અને તેના જવાબ સંદર્ભે જિવાયેલી જિંદગીનું નિરુપણ પણ જુદું છે.

એ વાત સાચી છે કે Q & A કોઈ પ્રશિષ્ઠ સાહિત્યિક કૃતિ નથી કે તેના પરથી ફિલ્મ બનાવનારે મૂળ પાઠને વળગી રહેવું પડે અને આમ પણ ફિલ્મકારો સિને માધ્યમની જરુરિયાત મુજબ ફેરફારો કરતા જ  હોય છે, એટલે Slumdog Millionaireમાં વ્યાપક ફેરફારો કરાયા છે એ કોઇ નવાઇની વાત નથી, પણ મજા એ વાતની છે કે ફિલ્મ કરતાં નવલકથાએ વધુ જલસો કરાવી દીધો, એટલું જ નહિ, ફિલ્મ કરતાં નવલકથા વધુ લોજિકલ પણ છે. બાય ધ ફિલ્મમાં જે વ્યાપક ફેરફાર કરાયા છે તે સાથે લેખક વિકાસ સ્વરૂપ સહમત છે, અન તેમની નવલકથાનું હાર્દ ફિલ્મમાં જળવાયું છે એવું તેઓ માને છે.  

નવલકથામાં ક્વિઝમાં પુછાતા દરેક પ્રશ્નનું એક અલાયદું પ્રકરણ અને એ દ્વારા ખુલ્લી થતી યુવાન (ફિલ્મનો જમાલ નવલકથામાં રામ મુહમ્મદ થોમસ છે)ની સંઘર્ષમય જીવનકિતાબનાં પાનાં, જેમાં તે અવનવી પરિસ્થિતિમાં મુકાતો રહે છે અને અવનવાં પાત્રોના પરિચયમાં આવતો રહે છે. એક નવલકથાને રસપ્રદ બનાવવા અને વાચકને જકડી રાખવા જરૂરી હોય એ Twist and Turn નાં બધાં તત્ત્વો અહીં મોજૂદ છે.  

ક્વિઝ-શોમાં છેક સુધી પહોંચી ગયેલા યુવાનને ખરેખર શા માટે પકડવામાં આવે છે, તે પોતાની જીવનકિતાબનાં પાનાં કોની સમક્ષ ખોલે છે અને ખાસ તો ક્વિઝ-શોની તિકડમબાજી આ બધું જે રીતે નવલકથાંમાં છે એવું ફિલ્મમાં નથી. નવલકથામાં અંતે જે કેટલાંક રહસ્યો ખૂલે છે તે પણ ફિલ્મમાં નથી. અને હા, અમિતાભના ઓટોગ્રાફવાળો જુગુપ્સાપ્રેરક સીન ફિલ્મમાં છે એ પણ નવલકથામાં નથી.

Slumdog Millionaire ફિલ્મ તમે જુઓ કે ન જુઓ, નવલકથા તો વાંચવા જેવી છે જ…

Read Full Post »

એવોર્ડની સીઝન પૂરબહારમાં ખીલી છે. ધુમાડો હોય ત્યાં આગ હોય એ કહેવત એવોર્ડને પણ જરા જુદી રીતે લાગુ પડે છે. એવોર્ડ હોય ત્યાં વિવાદ હોય. બીજે તો ખબર નથી પણ ભારતમાં તો ભાગ્યે જ કોઇ એવોર્ડ એવો છે, જે વિવાદમાં ઘસડાતો રહેતો ન હોય. બાકી હોય તે સરકારી છબરડાઓ પૂરું કરી આપે છે.
સરકાર દ્વારા અપાતા એવોર્ડ્સ અને વિવાદોનો સાથ તો ચોલી-દામન જેવો હોય છે. પદ્મશ્રીથી માંડીને ભારતરત્ન, ખેલરત્ન, અર્જુન એવોર્ડ, દાદાસાહેબ ફાળકે એવોર્ડ વગેરે કોઇ એવોર્ડ કદી વિવાદથી મુક્ત રહી શક્યો નથી. એમાંય આ વખતે જાહેર થયેલા પદ્મ એવોર્ડ્સે તો હદ કરીનાંખી છે. પદ્મશ્રીની યાદીમાં અમુક નામ જોઇને આશ્ચર્ય થાય છે, તો આ યાદીમાં કેટલાક ખેલાડીઓનાં નામોનો સમાવેશ નથી થયો તેનો પણ હોબાળો મચેલો છે. કાશ્મીરના કોઇ કલાકારને જાહેર થયેલા પદ્મશ્રીમાં તો વળી એવું બહાર આવ્યું છે કે ત્યાં કોઈ ભળતા જ માણસને એવોર્ડ જાહેર થઈ ગયો છે.
 
એવોર્ડ્સનું પોતાનું એક રાજકારણ હોય છે, અને તેની આંટીઘૂંટી સમજવી એ સામાન્ય માણસનું તો ગજું જ નહિ. હવે તા. ૨૩ ફેબ્રુઆરીએ ઓસ્કર અવોર્ડ એનાયત થવાના છે. અત્યારથી જ કરોડો ભારતીયો તેના પર મીટ માંડીને બેઠા છે. ત્યારે કેટલાક મહાનુભાવો એવોર્ડ વિષે કેવા વિચારો ધરાવે છે એના પર એક નજર નાંખવા જેવી છે…  
 
* મારી મા મને કહ્યા કરતી કે માણસ એવોર્ડ આપે છે અને ઇશ્વર રિવોર્ડ આપે છે. મારે બીજી કોઇ પ્રશસ્તિની જરૂર નથી. – ડેન્ઝલ વોશિંગ્ટન, અભિનેતા
* એકેડેમી એવોર્ડ એટલે શું? મને નથી લાગતું કે તેનો ખાસ કંઈ  અર્થ હોય. – સેલી ફીલ્ડ, ઓસ્કર વિજેતા અભિનેત્રી
* આવા સમારોહો પ્રત્યે મને કોઇ માન નથી. મને નથી લાગતું કે તેઓ શું કરી રહ્યા છે એ તેઓ જાણતા હોય. તમે જુઓ છો કે એ ચીજ અમુક લોકો જીતે છે કે અમુક લોકો નથી જીતતા, ત્યારે આ ચીજ ઓસ્કર અર્થહીન બની જાય છે. – વુડી એલન, ઓસ્કર વિજેતા ફિલ્મકાર
* અભિનેતાઓ કે અભિનેત્રીઓ માટે એવોર્ડ્સ અર્થહીન છે, સિવાય કે તેઓ બધા એકસરખી ભૂમિકાઓ ભજવે. – હમ્ફ્રી બોગાર્ટ, ઓસ્કર વિજેતા અભિનેતા
* ઘણી એવી મહાન ફિલ્મો છે જેને ઓસ્કર મળ્યા છે અને ઘણી એવી મહાન ફિલ્મો છે, જેને નથી મળ્યા. જે કંઇ શ્રેષ્ઠ થઈ શકે એ તમે કરતા રહો. – ક્લિન્ટ ઇસ્ટવુડ
* ઘરમાં હું કોઇ એવોર્ડ રાખતો નથી. તમને જે એવોર્ડ મળે છે તે મોટા ભાગે તો ભૂતકાળમાં તમે કંઇ કર્યું હોય છે તેના માટે મળે છે અને મને તો ભવિષ્ય તરફ જોવું ગમે છે. – ગાર્થ બ્રુક્સ, ગાયક
* આ એવોર્ડ અર્થપૂર્ણ છે કારણ કે તે સેલ્યુલોઇડના મારા સાથી વેપારીઓ પાસેથી
આવ્યો છે. – આલ્ફ્રેડ હિચકોક
* થોડાક સીન આઉટ ઓફ ફોકસ શૂટ કરજો. આ વખતે મારે શ્રેષ્ઠ વિદેશી ફિલ્મનો એવોર્ડ જીતવો છે. – બિલી વાઇલ્ડર, અમેરિકન નિર્માતા-દિગ્દર્શક
* ભૂખ્યાંઓ, નાગાંઓ, વિકલાંગો, ઘરવિહોણાંઓ, અંધો… એ તમામને નામે હું આ એવોર્ડ સ્વીકારું છું. – મધર ટેરેસા, નોબેલ પીસ પ્રાઇઝ લેતી વખતે
* હું આ એવોર્ડને લાયક નથી, અને આમ તો મને વા થયો છે અને હું એને પણ લાયક નથી. – જેક બેની, અમેરિકન કોમેડિયન
* ઓહ, કેવું આઘાતજનક! મારી કારકિર્દી જરૂર મંદ પડી રહી છે. પહેલી વાર હું એવોર્ડ લેવા માટે ઉપસ્થિત રહી શક્યો છું. – માઇકલ કેઈન, અભિનેતા
* કોઇ પણ એવોર્ડ કોઇ પુસ્તકની ક્વોલિટી બદલી શકતો નથી. – ક્રિસ વાન અલ્સબર્ગ, લેખક.
…અને અંતે… ગુજરાતી સાહિત્યનો અતિ પ્રતિષ્ઠિત ગણાતો રણજીતરામ સુવર્ણચંદ્રક સ્વીકારતી વખતે સ્વ. બકુલ ત્રિપાઠીએ તેમના પ્રવચનમાં એક નુકતેચિની કરતાં કહ્યું હતું કે “એવોર્ડનું સ્તર જે રીતે દિવસોદિવસ નીચું જઈ રહ્યું છે તે જોતાં મને ખાતરી હતી કે એક દિવસ તે જરૂર મારા સુધી પહોંચી જશે.”

Read Full Post »