Feeds:
પોસ્ટો
ટિપ્પણીઓ

Archive for માર્ચ, 2010

ગુજરાતી બ્લોગ જગતના કેટલાક ઉઠાંતરીવીરો સામે વિનય ખત્રીએ બરાબરનો મોરચો ખોલ્યો છે. તેમની “ઉઠાંતરી પર નભતા બ્લોગને ઓળખો” પોસ્ટ વાંચવા જેવી છે. આ પોસ્ટ વાંચતાં મને વર્ષો  પહેલાં મેં લખેલી એક વ્યંગકથા “જહાંગીરી ન્યાય” યાદ આવી ગઈ. કારણ કે એ વાર્તા લખાવાના મૂળમાં પણ ઉઠાંતરી જ હતી.

બન્યું હતું એવું કે એ વખતે (લગભગ ૨૭ વર્ષ પહેલાં) હું વાર્તા પાક્ષિક “ચાંદની” સાથે સહ-સંપાદક તરીકે જોડાયેલો હતો. સંપાદક સ્વ. રતિલાલ જોગી હતા. એક લેખકે (આજે પણ તેમનું નામ યાદ છે, પણ લખતો નથી) એક વાર્તા મોકલી હતી જે “ચાંદની”માં અમે છાપી હતી. તે છપાયા પછી એક લેખકનો પત્ર આવ્યો. તેમના કહેવા મુજબ એ વાર્તા તેમણે લખેલી છે અને થોડા સમય પહેલાં એક સામયિકમાં પ્રગટ થઈ ચૂકી છે. જોગીસાહેબે  “ચાંદની”માં લખનાર લેખકને તેની જાણ કરી તો તેમણે એક જ રટ પકડી રાખી કે વાર્તા તેમની પોતાની જ છે. જોગીસાહેબે જેમનો પત્ર આવ્યો હતો એ લેખક પાસે વાર્તા તેમની હોવાનો પુરાવો મંગાવ્યો. એ સમયે હજી ઝેરોક્સની સુવિધા નહોતી, એટલે થોડા સમય પછી તેમને જ્યારે અમદાવાદ આવવાનું થયું ત્યારે પોતાની છપાયેલી વાર્તા લઈને “જનસત્તા” કાર્યાલયે આવ્યા હતા. “ચાંદની”માં અમે છાપેલી વાર્તા ખરેખર ઉઠાંતરી કરાયેલી જ હતી. પછી જોગીસાહેબે જરા કડક શબ્દોમાં પેલા લેખકને પત્ર લખ્યો કે હવે તમારી વાર્તા કદી “ચાંદની”માં છાપીશૂં નહિ, ત્યારે તેઓ ઢીલા પડ્યાઅને પોતાને એ વાર્તા બહુ ગમી ગઈ હતી એટલે પોતાના નામે છપાવવાની લાલચ રોકી શક્યા નહિ, એમ કહીને માફી માંગી લીધી, પણ સાથેસાથી પોતાની મૂર્ખાઇનું પ્રદર્શન પણ કર્યું. તેમણે પોતાના બે વાર્તાસંગ્રહો મોકલ્યા અને કહ્યું કે જેમની વાર્તાની પોતે ઉઠાંતરી કરી છે એ લેખકને આમાંથી જે વાર્તા ગમે તેને પોતાની નામે છપાવી નાખે.

આ ઘટનાને આધારે મેં “જહાંગીરી ન્યાય” વાર્તા લખી હતી, જે એ સમયે મુંબઈથી પ્રગટ થતા સાપ્તાહિક “યુવદર્શન”ના દિવાળી અંકમાં પ્રગટ થઈ હતી. પોતાના ન્યાય માટે વિખ્યાત જહાંગીરના દરબારમાં એક વાર એક લેખક ફરિયાદ લઈને આવે છે કે બીજા એક લેખકે તેની વાર્તાની ઉઠાંતરી કરી છે. જહાંગીર એવો ન્યાય આપે છે કે એણે તારી વાર્તાની ઉઠાંતરી કરી છે તો તું તેની વાર્તાની ઉઠાંતરી કરી લે.

“ચાંદની”માં ઉઠાંતરી કરીને એ વાર્તા છપાવનાર લેખક જો બ્લોગ વાંચતા હશે તો તેમને પણ તેમનું પરાક્રમ કદાચ યાદ આવી જશે.

Read Full Post »

હાલમાં રમાઇ રહેલી આઇપીએલમાં તા. ૧૯મીએ દિલ્હી ડેરડેવિલ્સ (DD) અને ચેન્નાઇ સુપર કિગ્સ (CSK) વચ્ચેની મેચનું લગભગ તમામ ગુજરાતી અખબારોએ જે રિપોર્ટિંગ કર્યું છે તેમાં બધાએ CSK વતી રમતા મેથ્યુ હેઇડનની ધૂંઆધાર તોફાની ઇનિંગ્સ (૪૩ બોલમાં ૯૩ રન)નાં તો વખાણ કર્યાં છે, પણ નવાઇની વાત એ છે કે કોઇએ એ વાતની નોંધ નથી લીધી કે હેઇડને ઉપયોગમાં લીધેલા “મોંગૂસ” (Mongoose) બેટને લીધે એ શક્ય બની શક્યું હતું. હેઇડને પોતે તો પહેલી જ વાર આ બેટનો ઉપયોગ  કર્યો છે એ તો ઠીક, આઇપીએલમાં પણ તેનો પહેલી જ વાર ઉપયોગ થયો છે.

ખાસ T-20 જેવી ફ્ટાફટ ક્રિકેટને ધ્યાનમાં રાખીને જ “મોંગૂસ”  બેટની શોધ થઈ છે. તેનો શોધક છે માર્કસ કોડ્રિન્ગ્ટન ફર્નાન્ડીઝ (Marcus Codrington Fernandez). ક્રિકેટમાં વપરાતાં બેટ, બોલ સહિતનાં તમામ સાધનો ચોક્કસ નિયમો હેઠળ બનાવાય છે. બદલાતા સમયની સાથે મૂળ નિયમોને આંચ ન આવે એવા તેમાં નજીવા ફેરફારો થતા રહ્યા છે, પણ “મોંગૂસ” બેટ પરંપરાગત બેટ કરતાં ઘણું જુદું પડતું હોઇ, ઇ. ૧૭૭૧ પછી ક્રિકેટના કોઈ પણ સાધનમાં થયેલો  તે સૌથી મોટો ફેરફાર ગણવામાં આવે છે.

T-20 જેવી ક્રિકેટ્માંબેટ્સમેન રનના ઢગલા કરે એ જ મુખ્ય લક્ષ્ય હોય છે ત્યારે બેટ્સમન પોતાની ટેકનિકમાં કોઇ ફેરફાર કર્યા વિના ફટકા મારતી વખતે પોતાની તાકાતનો સહજતાથી ઉપયોગ પણ કરી શકે અને તેમાં બેટનો તેને પૂરતો સહારો મળી રહે એ રીતે મોંગૂસ બેટ બનાવાયું છે. પરંપરાગત બેટની જે બ્લેડ છે, તેમાં ઉપરના લગભગ ચોથા ભાગનો ઉપયોગ ભાગ્યે જ થતો હોય છે. તે ખ્યાલમાં આવે જતાં મોંગૂસ બેટ એ રીતે તૈયાર કરાયું છે કે તેની બ્લેડનો બિનઉપયોગી ભાગ દૂર કરી એ લાકડાનો ઉપયોગ બેટનો હાથો લાંબો કરવામાં કરાયો છે. આ ફેરફારને માન્ય રાખીને એમસીસી લોઝ સબકમિટી (MCC Laws sub-committee)એ તેને માન્ય રાખીને બેટ માટેના ક્રિકેટના નિયમોને અનુરૂપ ગણાવ્યું છે.

આ વખતે આઇપીએલમાં મોંગૂસ બેટનો કદાચ ઉપયોગ કરાશે એવી ધારણા હતી જ, પણ અંતે મેથ્યુ હેઈડને એ પહેલ કરી. હેઇડન ઘણા સમયથી મોંગૂસ બેટનો ઉપયોગ કરવા લલચાતો હતો, પણ પછી માંડી વાળતો હતો. પણ તા. ૧૯મીએ DD સામેની મેચમાં ધોનીની ગેરહાજરીમાં ૧૮૬ રનના મુશ્કેલ જણાતા પડકારનો સામનો કરવાનું આવ્યું ત્યારે તેણે મોંગૂસને અજમાવી જોવાનું નક્કી કર્યું. જોકે હેઇડન દાવમાં આવ્યો હતો ત્યારે તો પરંપરાગત બેટ સાથે જ આવ્યો હતો, પણ ચાર ઓવર સુધી રમતમાં કંઇ જીવ ન આવતાં તેણે મોંગૂસ બેટ મંગાવી લીધું હતું, અને પછી તેણે કેવી ફટકાબાજી કરી હતી એ આપણે બધા જાણીએ છીએ.

હેઇડને ગુરુવારે પ્રેક્ટિસ કરી હતી ત્યારે મોંગૂસ બેટનો જ ઉપયોગ કર્યો હતો. એ જોઇને ધોનીની ગેરહાજરીમાં કપ્તાનીની જવાબદારી સંભાળનાર સુરેશ રૈનાને પણ મોંગૂસ બેટનો ઉપયોગ કરવાની લાલચ થઈ આવી હતી. તેણે પ્રેક્ટિસ પણ કરી જોઇ હતી, પણ ક્યાંક બાવાના બેઉ ન બગડે એમ માનીને મોંગૂસનો ઉપયોગ કરવાનું માંડી વાળ્યું હતું.

આવનારા સમયમાં માત્ર T-20માં જ નહિ, ક્રિકેટનાં તમામ સ્વરૂપોમાં મોંગૂસનો ઉપયોગ થવાનો જ છે.

Read Full Post »

ઓસ્કર એવોર્ડના ૮૨ વર્ષના ઇતિહાસમાં પહેલી જ વાર શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શકનો એવોર્ડ એક મહિલાને મળ્યો. અમેરિકામાં ભલે તા. ૭ માર્ચે રાત્રે આ એવોર્ડ એનાયત થયો હોય, પણ ભારતમાં તો ૮ માર્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિને જ આ ધટના બની. ફિલ્મ “ધ હર્ટ લોકર” (The Hurt Locker)માટે કેથરીન બિગલો  (Kathryn Bigelow)એ આ સિદ્ધિ મેળવી છે અને વધુ રસપ્રદ એ છે કે જેની સાથે તેને સીધી  સ્પર્ધા હતી એ “અવતાર”ના દિગ્દર્શક જેમ્સ કેમેરોન (James Cameron)ની તે ભૂતપૂર્વ પત્ની છે.

પ્રમાણમાં બહુ ઓછા બજેટમાં બનેલી “ધ હર્ટ લોકર”એ ૨૦૦૯ના વર્ષમાં રીલીઝ થયા પછીથી સતત ચર્ચામાં રહેલી ૫૫૦ મિલિયન ડોલરના ગંજાવર ખર્ચે બનેલી “અવતાર”  (Avatar) જેટલી જ નવ કેટેગરીમાં નોમિનેશન મેળવીને તેને બરાબર હંફાવી હતી, એટલું જ નહિ, શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ અને શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક ઉપરાંત શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ એડિટિંગ,  શ્રેષ્ઠ સાઉન્ડ એડિટિંગ,  શ્રેષ્ઠ સાઉન્ડ મિક્સિંગ અને શ્રેષ્ઠ ઓરિજિનલ સ્ક્રીનપ્લે મળીને કુલ છ ઓસ્કર જીતા લીધા, જ્યારે “અવતાર”ને શ્રેષ્ઠ આર્ટ ડિરેકશન, શ્રેષ્ઠ સિનેમેટોગ્રાફી અને શ્રેષ્ઠ વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટ માટેના ત્રણ ઓસ્કરથી જ સંતોષ માનવો પડ્યો છે. એમાંય શ્રેષ્ઠ ફિલ્મની કેટેગરીમાં તો આ વખતે ૧૦ નોમિનેશન હતાં.

એક ઉત્તમ યુદ્ધ ફિલ્મ કેવી હોઇ શકે એનું “ધ હર્ટ લોકર” સુંદર ઉદાહરણ છે. જોકે ૨૦૦૮માં બની ચૂકેલી આ ફિલ્મને થિયેટર સુધી પહોંચતાં ખાસ્સો સંઘર્ષ કરવો પડ્યો.  સૌ પહેલાં તો તેની ડીવીડી બ્રાઝિલમાં રીલીઝ થઈ હતી, અને પહેલી વાર થિયેટરમાં તો તે ઇટાલીમાં રીલીઝ થઈ હતી, અને ધીમે ધીમે તેની નોંધ લેવાવા માંડતાં અંતે ૨૦૦૯માં તે અમેરિકામાં રીલીઝ થઈ શકી હતી અને એ પછી તો તે ૨૦૦૯ના વર્ષની સૌથી ચર્ચાસ્પદ ફિલ્મ બની રહી હતી.

ઇરાક પર અમેરિકાએ કરેલા અક્રમણ પછીની સ્થિતિની તેમાં વાત છે. બગદાદમાં અમેરિકન આર્મીની એક “બ્રેવો કંપની” કાર્યરત છે. તેનું કામ છે જ્યાં ક્યાંય પણ બોમ્બ મુકાયા હોવાની માહિતિ મળે ત્યાં પહોંચી જઈ બોમ્બને ડિફ્યુઝ કરવાની. પળે પળે અને ડગલે ડગલે મોત સાથે તેમનો પનારો  પડતો રહે છે. આ ટ્કડીનો સાર્જન્ટ આવા જ એક વિસ્ફોટમાં માર્યો જાય છે ત્યાંથી ફિલ્મનો પ્રારંભ થાય છે. જે નવો સાર્જન્ટ આવે છે તે વિલિયમ જેમ્સ નોખી માટીનો છે. ક્યારેક સલામતીનાં પગલાંને નેવે મૂકીને તો ક્યારેક પોતાની સૂઝથી તે જે રીતે કામ કરે છે તે તેના બે સાથીદારો માટે ખૂબ અકળાવનારું બની રહે છે. જેમ્સનું આગમન થાય છે ત્યારે આ ટુકડીની કામગીરી પૂરી થવા આડે ૩૮ દિવસ બાકી રહ્યા હોય છે. રોજેરોજ મોતને હાથતાળી આપતા રહ્યા પછી અંતે તેઓ ઘેર પરત ફરે છે.

ફિલ્મનાં અંતિમ દૃશ્યોમાં જેમ્સ પોતાના ઘરમાં તેના એકાદ વર્ષના નાના ટાબરિયાને રમાડતો રમાડતો આવું કંઈક કહે છે, “તને તારાં આ બધાં રમકડાં ગમે છે. મમ્મી ગમે છે, પપ્પા ગમે છે, પણ જ્યારે તું મોટો થઈશ ત્યારે તને આમાંની એકબે વસ્તુ જ ગમતી હશે. મને તો માત્ર એક જ ચીજ ગમે છે.”

તેને એ એક ચીજ કઈ ગમે છે તેનો ખ્યાલ ફિલ્મના અંતિમ દૃશ્યમાં આવે છે. તે ફરી પાછો બગદાદ પહોંચી ગયો છે અને બોમ્બ ડિફ્યુઝ કરવાની વધુ એક વર્ષની તેની કામગીરી શરૂ થઈ જાય છે. વિલિયમ જેમ્સની ભૂમિકાજેરેમી રેનર (Jeremy Renner)એ ભજવી છે. તેને પણ શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું.

બગદાદમાં યુદ્ધ પછીની જબરદસ્ત તનાવપૂર્ણ સ્થિતિનું અતિ વાસ્તવ ચિત્રણ કરતી “ધ હર્ટ લોકર”ને સમીક્ષકોએ પણ એકી અવાજે વખાણી છે, અને કેટલાકે તો તેને દાયકાની શ્રેષ્ઠ ફિલ્મોમાં સ્થાન આપ્યું છે. ઓસ્કર જાહેર થયાના ઘણા સમય પહેલાં ખુદ જેમ્સ કેમેરોને કહ્યું હતું કે “ધ હર્ટ લોકર” ઇરાકી યુદ્ધની “પ્લાટૂન” છે. (૧૯૮૬માં બનેલી “પ્લાટૂન” (Platoon) અમેરિકાના વિયેતનામ સાથેના યુદ્ધને કેન્દ્રમાં બનેલી એક શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ ગણાય છે. તેને ૮ ઓસ્કર નોમિનેશન મળ્યાં હતાં અને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ તથા શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક સહિતના ચાર ઓસ્કર મળ્યા હતા.)

“ધ હર્ટ લોકર”ને ઓસ્કર મળ્યો છે એટલે દુનિયાભરમાં રીલીઝ થવા આડેના તેના બધા અવરોધો હવે દૂર થઈ જશે. ફિલ્મને ઓસ્કર મળ્યો તેના થોડા કલાકો પહેલાં જ તેને ઓનલાઇન જોવાની મજા કંઇક અલગ જ હતી.

Read Full Post »

ગ્વાલિયરમાં દક્ષિણ આફ્રિકા સામે સચિને બેવડી સદી ફટકારી તેને એક સપ્તાહ કરતાં વધુ સમય થઈ ગયો છે, પણ એ સમાચાર હજી જૂના થયા નથી. હજી ટીવી પર તેના વિષેની ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે અને સચિનને ભારતરત્ન આપવાની માંગણીઓ થઈ રહી છે. સચિનને ક્રિકેટજગતના ભગવાનથી માંડીને જે શબ્દોમાં બિરદાવાઇ રહ્યો છે, તેની સાથે ભાગ્યે જ કોઇ ભારતીય  અસહમત હોય તેવું બને, કારણ કે સચિને એવી જબરદસ્ત સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે, પણ એક ઓસ્ટ્રેલિયન મહિલા ખેલાડીને ન્યાય ખાતર પણ એટલું તો સ્વીકારવું જ રહ્યું કે સચિન આંતરરાષ્ટ્રીય વન-ડે ક્રિકેટમાં બેવડી સદી ફટકારનારો “પ્રથમ પુરુષ ખેલાડી” છે, કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય વન-ડેમાં બેવડી સદી ફટકારનાર “પ્રથમ ખેલાડી” બનવાનું ગૌરવ તો ઓસ્ટ્રેલિયાની બેલિન્ડા ક્લાર્કે મેળવેલું છે.

૧૯૯૭માં ભારતમાં રમાયેલા વીમેન્સ વર્લ્ડ કપમાં મુંબઈના બાંદરા ખાતેના ગ્રાઉન્ડ પર ૧૬ ડિસેમ્બરે ડેન્માર્ક સામેની મેચમાં બેલિન્ડા ક્લાર્કે અણનમ ૨૨૯ રન કર્યા હતા. તે ૧૫૫ બોલ રમી હતી અને ૨૨ ચોગ્ગા ફટકાર્યા હતા.

આપણો દેશ તો  ક્રિકેટપ્રેમી છે, પણ મહિલા  ક્રિકેટને આપણે ત્યાં કેટલું મહત્ત્વ અપાય છે એ આપણે બધા જ જાણીએ છીએ, એટલે સામાન્ય ક્રિકેટપ્રેમી મહિલા ક્રિકેટ વિષે ખાસ કંઈ ન જાણતો હોય એ સમજી શકાય તેમ છે, પણ ખુદ સચિન પણ તેનાથી બહુ વાકેફ રહેતો હોય એવું લાગતું નથી. મુંબઈમાં એક સમારોહમાં કોઇએ જ્યારે ૧૯૯૭માં બેલિન્ડા ક્લાર્કે બેવડી સદી ફટકારી હતી તે અંગે સચિનનું ધ્યાન દોર્યું ત્યારે સચિને કહ્યું હતું કે “મેં તે વિષે સાંભળ્યું નથી, પણ જો તેણે એવું કર્યૂં હોય તો તે અદભુત કહેવાય.”

તા. ૮ માર્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિન દુનિયાભરમાં ઊજવાશે. આ નાનકડી બ્લોગપોસ્ટ એ દિનને સમર્પિત…

Read Full Post »