Feeds:
પોસ્ટો
ટિપ્પણીઓ

Archive for ફેબ્રુવારી, 2012

શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ, શ્રેષ્ઠ અભિનેતા (ઝ્યાં દુજાર્ડિન), શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી (બેરેનિસ બેજો) સહિત દસ ઓસ્કર નોમિનેશન મેળવનાર ફિલ્મ “ધ આર્ટિસ્ટ ” જોઇ નહોતી ત્યાં સુધી એવો પ્રશ્ન થતો હતો કે એમાં એવું તે શું હશે, પણ ફિલ્મ જોયા પછી આફરીન થઈ જવાયું. ચાર્લી ચેપ્લિનની મોટા ભાગની મૂક ફિલ્મો ઉપરાંત થોડાં વર્ષો પહેલાં કમલહાસન અભિનિત “પુષ્પક” અને એનાં થોડાં વર્ષો પહેલાં મેલ બ્રુક્સની “સાયલન્ટ મુવી” સિવાય કોઇ મૂક ફિલ્મ જોયાનું ખાસ યાદ નથી. “પુષ્પક” એક મનોરંજનીય પ્રયોગ હતો અને “ધ સાયલન્ટ મુવી” મેલ બ્રુક્સ સ્ટાઈલની કોમેડી હતી, એટલે “ધ આર્ટિસ્ટ”એ એક સંઘેડાઉતાર મૂક ફિલ્મ તરીકે જલસો કરાવી દીધો.

“ધ આર્ટિસ્ટ”ની વાર્તા સાવ સરળ છે. ૧૯૩૦ના દાયકાના અંત ભાગે જે હોલીવૂડમાં બન્યું હતું તે ભારત સહિત ફિલ્મ બનાવનારા દરેક દેશમાં બન્યું હતું. સવાક ફિલ્મોના પ્રારંભ સાથે મૂક ફિલ્મોના અનેક કલાકારોને ઘેર બેસવાનો વારો આવ્યો હતો. શરીરસૌષ્ઠવ અને શારીરિક સૌંદર્ય મૂક ફિલ્મોનાં કલાકારો માટે મુખ્ય માપદંડ હતો, પણ જેમની પાસે સંવાદ અદાયગીની તાકાત નહોતી એવા ભલભલા કલાકારોની કારકિર્દીનો અંત આવી ગયો હતો.

“ધ આર્ટિસ્ટ”માં પણ મૂક ફિલ્મોના સુપરસ્ટાર જ્યોર્જ વેલેન્ટિનની વાત છે. ૧૯૨૭નો સમયગાળો છે. તે સ્ટારડમની ચરમસીમાએ હતો અને પેપી મિલર નામની એક નવોદિત અભિનેત્રીની કારકિર્દી શરૂ  થઈ રહી છે. એક દિવસ નિર્માતા જ્યોર્જને ફિલ્મને અવાજ આપવા માટે થઈ રહેલા ટેસ્ટ જોવા બોલાવે છે. જ્યોર્જ તે જોવા જાય છે ખરો, પણ આવા પ્રયોગને હસી કાઢે છે. ત્યારે નિર્માતા કહે છે, “હસી કાઢવા જેવી વાત નથી. આ જ ભવિષ્ય છે.” ત્યારે પણ જ્યોર્જ હસીને જ જવાબ આપે છે કે “જો આ જ ભવિષ્ય હોય તો એ રાખો તમારી પાસે.”

એ જમાનામાં જ્યોર્જ જેવા અનેક કલાકારો અને કસબીઓ ખરેખર આવનારા સમયને ઓળખી શક્યા નહોતા અને પોતાના ગુમાન પર મુસ્તાક રહ્યા હતા. ભારતમાં પણ જ્યારે સવાક ફિલ્મોના પ્રયોગો શરૂ થયા હ્તા ત્યારે તેનો વિરોધ કરનારા ઘણા હતા. મૂક ફિલ્મોના સમયમાં કારકિર્દી શરૂ કરનારા અને સવાક યુગમાં પણ છવાઇ જનારા ખુદ વી. શાંતારામે ૧૯૩૦માં એવું કહ્યું હતું કે “એકદમ નવી ચીજ હોવાને કારણે જ પ્રેક્ષકો બોલતી ફિલ્મ જોવા ઉત્સુક છે. નવીનતા ખતમ થતાં જ લોકોનું બોલતી ફિલ્મ તરફનું આકર્ષણ ઓછું થતું જશે. મૂક ફિલ્મોએ પોતાની કલાત્મકતા દ્વારા સિનેમાની દુનિયામાં એક નિશ્ચિત સ્થાન બનાવી લીધું છે અને તે એવું જ જળવાઇ રહેશે એમાં મને મુદ્દલ શંકા નથી. ”

“ધ આર્ટિસ્ટ”નો જ્યોર્જ વેલેન્ટિન પણ કંઈક આવું જ માનતો હોય છે. તે નિર્માતાને કહી દે છે કે “લોકો મારો અવાજ સાંભળવા નહિ, મને જોવા આવે છે.”

તેની માન્યતા કેટલી ખોટી હોય છે એ થોડા જ સમયમાં તેને સમજાય જાય છે. તે પોતે લખલૂટ ખર્ચ કરીને એક મૂક ફિલ્મ બનાવે છે, પણ એ ફ્લોપ જાય છે અને બીજી બાજુ શેરબજારમાં મોટો કડાકો બોલી જાય છે એટલે તે રસ્તા પર આવી જાય છે.

મૂક ફિલ્મોના સમયની જ ટેકનિક અને એ જ સમયના કેમેરા એન્ગલનો ઉપયોગ “ધ આર્ટિસ્ટ”માં ખૂબ સુંદર રીતે થયો છે. નવોદિત અભિનેત્રી પેપી મિલરને જ્યોર્જ તરફ આકર્ષણ અનુભવતી દર્શાવાય છે ત્યારે દીવાલ પર જ્યોર્જની એક ફિલ્મ “થીફ ઓફ હર હાર્ટ”નું પોસ્ટર લાગેલું હોય છે. પોતાની પાસેની તમામ ચીજોની હરાજી કરાવીને હતાશ અને નિરાશ જ્યોર્જને રસ્તા પર જતો દર્શાવાય છે ત્યારે એક ફિલ્મ લાગી હોય છે “લોન્લી સ્ટાર”. ફિલ્મમાંનાં બે દૃશ્યો તો ખાસ યાદ રહી ગયાં. જ્યોર્જની સ્થિતિ બધી રીતે એટલી ખરાબ થઈ જાય છે કે એક દૃશ્યમાં તો રીતસર પડછાયો પણ તેનો સાથ છોડી જતો બતાવાયો છે. બીજું દૃશ્ય છે જ્યોર્જ આપઘાત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે ત્યારે તેનો વફાદાર કૂતરો તેને આપઘાત કરતો રોકવા જે મથામણ કરે છે તે અદભુત છે.

અમદાવાદના સિનેમેક્સ મલ્ટીપ્લેક્સમાં અમારા બે ઉપરાંત બીજા ચારપાંચ જણા જ હતા, પણ તેમણે આ સાયલન્ટ ફિલ્મમાં સતત સાઉન્ડ ઇફેક્ટ આપવાનું કામ કર્યે રાખ્યું હતું.

Read Full Post »