Feeds:
પોસ્ટો
ટિપ્પણીઓ

Archive for the ‘Music’ Category

૩૧ જુલાઇ એટલે હિંદી ફિલ્મોના મહાન ગાયક મહંમદ રફીની પુણ્યતિથિ. દેશભરમાં રફીના લાખો પ્રશંસકો આ દિવસે પોતાના આ પ્રિય ગાયકને યાદ કરી લેતા હોય છે. તેમની યાદમાં કાર્યક્રમો પણ યોજાતા હોય છે. રફીના ચાહકો કે તેમની બનેલી કોઇ સંસ્થા કે મંડળ દ્વારા આવો કોઇ કાર્યક્રમ યોજાય એમાં કોઇ નવી વાત ન કહેવાય પણ ૩૧મી જુલાઇએ હરિયાણાના ચંડીગઢમાં, સેક્ટર પાંચમાં ઇન્દ્રધનુ ઓડિટોરિયમમાં રફીને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા યોજાનારા કાર્યક્રમે મારા માટે તો સુખદ આશ્ચર્ય જ સર્જ્યું છે. કારણ એ છે કે આ કાર્યક્રમનું આયોજન હરિયાણાના માહિતિ ખાતાએ કર્યું છે. દેશના કોઇ રાજ્યના માહિતિ ખાતાએ રફીને શ્રદ્ધાંજલિ આપતો આવો કોઇ કાર્યક્રમ ક્યાંય યોજ્યો હોય એવું કમ સે કમ મારા ધ્યાનમાં તો નથી જ. ચંડીગઢથી પ્રગટ થતા હિંદી અખબાર “દૈનિક ટ્રિબ્યુન”માં તા. ૩૦ જુલાઇના અંકમાં આ કાર્યક્રમની જાહેરખબર છપાઇ છે. કાર્યક્રમમાં સંગીતકાર રવિ ઉપસ્થિત રહેવાના છે અને લોકો માટે નિ:શુલ્ક રાખવામાં આવ્યો છે. કહેના પડે…

રફી વિષે ઘણું લખાયું છે, અને લખાતું રહેવાનું છે. તેમના વિષે ઘણાં પુસ્તકો પ્રગટ થયાં છે અને થતાં રહેવાનાં છે, પણ ઘણા ઓછા લોકો જાણે છે કે રફી અંગે છેક ૧૯૭૫માં બનેલી એક ડોક્યુમેન્ટરી “રફી કી યાદેં” હજી સુધી રીલીઝ થઈ શકી નથી. રફીના રોજિંદા જીવન અને મુલાકાતો ઉપરાંત કેટલીક દુર્લભ વિગતો તેમાં રજૂ કરાઇ છે. એક વયોવૃદ્ધ મલયાળમ ફિલ્મકાર એન.પી. અબુએ આ ડોક્યુમેન્ટરી બનાવી છે, પણ તેનો કોઇ કરીદનાર ન મળતાં રીલીઝ કરી શક્યા નથી. છેલ્લે ૨૦૦૩માં એક હિંદી દૈનિકમાં એવા સમાચાર વાંચ્યા હતા કે એક ટીવી  ચેનલે તે ડોક્યુમેન્ટરી ખરીદી લીધી છે અને તે રીલીઝ થવાની છે, પણ એ વાતને ય પાંચ વર્ષ વીતી ગયાં છે. દરમ્યાનમાં રફીના પ્રશંસકોની એક સાઇટ પર નારાયણને ૨૦૦૭ની ૨૧ ડિસેમ્બરે લખેલો એક બ્લોગ વાંચવા મળ્યો. તેમાં લખ્યું છે તેમ અબુ પાસેની ડોક્યુમેન્ટરી તથા બીજી ચીજો ૧૫ લાખ રૂપિયામાં તેઓ આપી દેવા ઇચ્છે છે પણ કોઇ ખરીદનાર નથી.  

૧૯૭૫માં મુળ તો અબુ પોતાની એક મલયાળી ફિલ્મ “દ્વીપ”નાં ગીતો માટે રફીને કરારબદ્ધ કરવા તેમને મળવા મુંબઈ ગયા હતા. એ કરાર તો કોઇ કારણે પછી થઈ શક્યો નહોતો, પણ એ પછી રફીને ઘેર તેમને સતત મળતા રહ્યા હતા. એ દરમ્યાન રફીની નિકટ રહેવાની જે તક મળી તેનો તેમણે ડોક્યુમેન્ટરી બનાવવામાં ઉપયોગ કર્યો હતો.

એક સમાચાર એવા પણ છે કે ફિલ્મ્સ ડિવિઝન પણ રફી અંગે એક ડોક્યુમેન્ટરી બનાવવાનું છે. એ તો બનશે ને રીલીઝ પણ થઈ જશે, પણ અબુની ડોક્યુમેન્ટરી ક્યારે રીલીઝ થઈ શકશે એ જોવાનું રહ્યું.

Read Full Post »

“ઘૂંઘટ કા પટ ખોલ રે તોહે પિયા મિલેંગે…” આ એક જ ગીતે જેમને અમર બનાવી દીધાં છે અને આવાં તો અનેક કર્ણપ્રિય અને ભાવવાહી  ગીતો અને ભજનો થકી હિન્દુસ્તાનના ઘટઘટમાં વસેલાં જુથિકા રોયની આત્મકથાનો ગુજરાતી અનુવાદ “ચૂપકે ચૂપકે બોલ મૈના” વાંચીને જે પહેલી લાગણી થઈ તે એ કે એક મહાન જીવનના જાણે સાક્ષી બવી શકાયું. તેનું કારણ કદાચ એ કે એકદમ સરળ બાનીમાં તે એટલું સહજ રીતે આલેખાયું છે કે બધું જાણે આપણી નજર સામે બનતું હોય એવું જ લાગ્યા કરે. પોતે એક મહાન ગાયિકા છે તો શા માટે મહાન છે એ વાચક પર થોપવાનો ક્યાંય કોઈ પ્રયાસ નહિ. પોતાની મહાનતા સિદ્ધ કરવાની ક્યાંય કોઇ ચેષ્ટા નહિ. વાંચતી વખતે સતત લાગ્યા કરે કે માત્ર સંગીતને જ વરેલું એક સરળ જીવન મહાનતાના શિખર સુધી ન પહોંચે તો જ નવાઇ.

૧૯૨૦ની ૨૦મી એપ્રિલે હાવડા જિલ્લાના આમતા ગામમાં જન્મેલાં જૂથિકાએ ગાયેલા “આમિ ભોરેર જૂથિકા..”ની પ્રથમ રેકોર્ડ ૧૯૩૪માં બહાર પડી ત્યારે તેમની વય માત્ર ૧૪ વર્ષની હતી અને હજી તો તેઓ શાળામાં ભણતાં હતાં. જોકે એ પહેલાં અને એ પછી પણ સંગીત શીખવા તેઓ જે મહેનત કરતાં રહ્યાં એની ઝીણીઝીણી વિગતો વાંચીને છક થઈ જવાય. ગાયિકા તરીકે તેમની કારકિર્દીની ગાડી તો તેઓ શાળામાં ભણતાં હતાં ત્યારે જ એવી પૂરપાટ દોડવા માંડી હતી અને મુંબઈથી માંડીને બીજે બધે તેમના એટલા કાર્યક્રમો થવા લાગ્યા હતા કે ઘણી ઈચ્છા છતાં તેઓ કોલેજનું શિક્ષણ મેળવી શક્યાં નહોતાં.

માતા-પિતા, ભાઇ-બહેનો, વડીલો, ગુરુઓ, ગુણીજનો એક વ્યક્તિની સંગીતસાધનામાં કેવું તો સુંદર યોગદાન આપી શકે છે અને વ્યક્તિ પોતે પણ ધારે તો પોતાના નિર્ધારિત માર્ગ પર ગમે તેવા અવરોધો વચ્ચે પણ કેટલી સહજતાથી આગળ વધતી રહી શકે છે એનું જૂથિકા રોય જ્વલંત ઉદાહરણ છે.

જુથિકા માત્ર ૧૧ વર્ષનાં હતાં ત્યારે સાડા તેર વર્ષની એક મોટી બહેન અને આઠ વર્ષની એક નાની બહેન સાથે મળીને સ્વામી વિવેકાનંદના આદર્શને સામે રાખીને બાર વર્ષ સુધી બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવાનો, માછલી-માંસ-ઈંડાં નહિ ખાવાનો, નાની કિનારની સફેદ સાડી પહેરવાનો અને કોઈ એશોઆરામમાં ન પડવાનો સંકલ્પ કર્યો હતો. બાર વર્ષ પૂરાં થતાં બીજી બંન્ને બહેનોએ સંકલ્પ છોડી દીધો હતો, પણ જૂથિકાએ સંકલ્પ ન છોડ્યો અને એ આદર્શ મુજબનું જ જવન જીવ્યાં છે. એક બીજો નિર્ણય તેમણે એ કર્યો હતો કે ફિલ્મો માટે ન ગાવું. ફિલ્મોમાં ગાવાની તેમને ઓફરો મળવા માંડી ત્યારે ભક્તિગીતો ગાવામાં તેઓ એવાં ગળાડૂબ હતાં કે એ ભક્તિભાવ સદાય જળવાય રહે એ માટે થઈને તેમણે આ નિર્ણય લીધો હતો. તેમ છતાં દેવકી બોઝ જેવા ફિલ્મકારોએ તેમની તમામ શરતો માન્ય રાખીને તેમનો સંકલ્પ તોડાવ્યો હતો અને તેમણે ત્રણ ફિલ્મોમાં કુલ છ ગીતો ગાયાં હતાં એ પણ ભક્તિગીતો જ હતાં. બંગાળી અને હિંદી ઉપરાંત ઉર્દૂ અને તમિળ ગીતો તેમણે ગાયાં છે

જૂથિકા રોયની સ્મૃતિકથા “ચૂપકે ચૂપકે બોલ મૈના” શ્રી હીરાલક્ષ્મી મેમોરિયલ ફાઉન્ડેશન (આશાપુરા ગ્રૂપ, મુંબઈ)એ પ્રગટ કરી છે. ગુજરાતીમાં આ પુસ્તકનું પ્રકાશન થાય અને તેના લોકાર્પણ વેળા જૂથિકા રોયને સવા લાખ રુપિયા માનધન આપીને સન્માન કરવા “જૂથિકા રોય સન્માનસમિતિ”એ જે અથાગ પ્રયાસો કર્યા તે વિના એ શક્ય ન બની શક્યું હોત. રજનીકુમાર પંડ્યા અને ઉર્વિશ કોઠારી સહિત સમિતિના પાંચેય સભ્યોનો આભાર…

 

Read Full Post »