Feeds:
પોસ્ટો
ટિપ્પણીઓ

Posts Tagged ‘Gujarati Film’

harun_arun

મૂળ ક્ચ્છના મુંબઈ સ્થિત ફિલ્મકાર વિનોદ ગણાત્રાએ વધુ એક બાળફિલ્મ “હારુન-અરુણ” (Harun-Arun) બનાવી છે અને તે પણ ગુજરાતીમાં. ફિલ્મનું નિર્માણ ચિલ્ડ્રન્સ ફિલ્મ સોસાયટી ઓફ ઇન્ડિયાએ કર્યું છે. જૂનમાં અમદાવાદમાં કહેવાતો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ યોજાયો હતો તેમાં આ ફિલ્મનો વર્લ્ડ પ્રીમિયર રખાયો હતો, પણ એ વખતે તેની કોઇ નોંધ નહોતી લેવાઇ તેમાં કોઇ નવાઇ પામવા જેવું નહોતું, પણ તેથી “હારુન-અરુણ”નું મહત્ત્વ જરાય ઓછું થતું નથી. તાજેતરમાં જ શિકાગો ખાતે આંતરરાષ્ટ્રીય બાળ ફિલ્મોત્સવ યોજાઇ ગયો. દુનિયાભરના દેશોમાંથી આવેલી બાળ ફિલ્મો વચ્ચે “હારુન-અરુણ” એવોર્ડ લઈ આવી છે, અને વિનોદ ગણાત્રાની અગાઉની ફિલ્મોને જે ઢગલામોઢે એવોર્ડ્ર્સ મળ્યા છે તે જોતાં એમ કહી શકાય કે આ તો હજી શરૂઆત જ છે.

“હારુન-અરુણ”નો જે કથાસાર ઉપલબ્ધ છે તે મુજબ ફિલ્મનો મુખ્ય સૂર એ છે કે નકશા પર ભલે સરહદો દોરાતી હોય અને તે ભાગલા પાડતી હોય, પણ લોકોનાં હૈયાંને તે જુદાં કરી શકતી નથી. ૧૯૪૭માં દેશના ભાગલા પડ્યા ત્યારે સરહદી વિસ્તારોમાં રહેતા અનેક પરિવારો વિખૂટા પડી ગયા હતા. કચ્છના લખપતમાં જન્મેલો રશીદ સુલેમાનનો પરિવાર આવો જ કમનસીબ હતો. તેની પરિણીત દીકરી ક્ચ્છમાં રહી ગઇ હતી અને પાકિસ્તાનમાં રહી ગયો હતો. રશીદના પરિવારમાં હવે તેનો એકમાત્ર પૌત્ર હારુન રહ્યો છે. પોતાની આંખો કાયમ માટે મીંચાઇ જાય તે પહેલાં હારુનને લખપત પહોંચાડી દેવાની તેની ઇચ્છા છે. એક રાતે સરહદ પાર કરવાનું તે આયોજન પણ કરે છે, પણ સૈનિકોથી બચવાના પ્રયાસમાં રશીદ અને હારુન છૂટા પડી જાય છે.

રણમાં એકલો પડી ગયેલો હારુન હિંમત નથી હારતો. તે સરહદ પાર કરીને કચ્છ પહોંચી જાય છે. અહીં તે ત્રણ બાળકોને મળે છે. આ બાળકો હારુનને ચોરીછૂપીથી પોતાને ઘેર લઈ જાય છે. તેમની મા વાલબાઇ બહુ પ્રેમાળ છે, પણ મા વઢશે એ બીકે બાળકો હારુનને સંતાડી રાખે છે. અહીં હારુન અરુણ બની જાય છે. પણ એક દિવસ વાલબાઇથી છોકરાઓની રમત છાની રહેતી નથી, પણ તે ઘડીથી અરુણ પણ તેનાં ત્રણ સંતાનો ભેગો ચોથો દીકરો બની જાય છે. પછી ઘણી રસપ્રદ ઘટનાઓ બને છે. વાલબાઇની ભૂમિકા રાગિણીએ ભજવી છે.

બાળકોને લઈને ઘણી મોટી વાત કહેતી આવી સુંદર ફિલ્મ બનાવવા માટે વિનોદ ગણાત્રાને જેટલા અભિનંદન આપીએ એટલા ઓછા છે, પણ એક સિનેમારસિક તરીકે ચિંતા થાય એવો એક પ્રશ્ન સતાવી રહ્યો છે તે એ કે ગમે એટલા એવોર્ડ્સ મેળવવા છતાં આ ફિલ્મ થિયેટરમાં રીલીઝ થઈ શકશે ખરી?

આ પ્રશ્ન થવાનું કારણ એ છે કે એક બાજુ તો આપણે એવી નિરાશા વ્યક્ત કરતા રહેતા હોઇએ છીકે આપણે ત્યાં સારી બાળફિલ્મો બનતી નથી, પણ જ્યારે બને છે ત્યારે તેને યોગ્ય પ્લેટફોર્મ મળતું નથી. એવી ઘણી બાળફિલ્મો બની છે, જે થિયેટરો સુધી પહોંચી શકી નથી. વિનોદ ગણાત્રાની જ વાત કરીએ તો આ પહેલાં તેઓ “હેડા હોડા” નામની સુંદર બાળફિલ્મ બનાવી ચૂક્યા છે. તેને દુનિયાભરના બાળ ફિલ્મોત્સવોમાંથી એટલા બધા એવોર્ડ મળ્યા છે કે કદાચ વિનોદ ગણાત્રાએ તેની ગણતરી કરવાનું પણ છોડી દીધું હશે. પણ, અફસોસ કે આ ફિલ્મને લગભગ પાંચેક વર્ષ પછી પણ થિયેટર નસીબ થઈ શક્યું નથી. બાળ ફિલ્મ સોસાયટી જેવી સંસ્થાએ માત્ર ફિલ્મ નિર્માણ માટે નાણાં પૂરાં પાડીને સંતોષ માની લેવાને બદલે આ દિશામાં પણ કંઇક વિચારવું જરૂરી છે.

હજી તાજેતરમાં જ બાળ ફિલ્મ સોસાયટીનું અધ્યક્ષપદ નંદિતા દાસે સંભાળ્યું છે, અને તેમણે કહ્યું પણ છે કે તેઓ પોતાનું સમગ્ર ધ્યાન બાળ ફિલ્મોની પ્રવૃત્તિ પર કેન્દ્રિત કરવાનાં છે. જોઇએ…

Read Full Post »

૨૦૧૦ ગુજરાતની સ્થાપનાનું અર્ધશતાબ્દી વર્ષ છે. તેની સ્વર્ણિમ ઉજવણી તો થવાની જ, પણ વીતેલાં પચાસ વર્ષો દરમ્યાન વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ગુજરાતે શુંશું મેળવ્યું, કેટલું મેળવ્યું અને ક્યાં ખોટ પડી એનાં સરવૈયાં પણ થવાનાં જ. આવું જ એક સરવૈયું ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલયે પ્રગટ કર્યું છે. શીર્ષક છે “ગુજરાત : અર્ધશતાબ્દી અને…”  (૨૫૮ પાનાંના આ પુસ્તકની કિંમત છે ૧૭૫ રૂપિયા). જેતે ક્ષેત્રના જાણકાર લેખકોએ લખેલા લેખોનું સંપાદન યશવન્ત મહેતાએ કર્યું છે.

દેશની આઝાદીને ૫૦ વર્ષ થયાં હતાં ત્યારે  પ્રગટ થયેલા  “અર્ધશતાબ્દીનું અવલોક્ન” (સંપાદન : યશવન્ત મહેતા)ને પગલે “ગુજરાત : અર્ધશતાબ્દી અને…” આવ્યું છે. ૨૦ લેખકોના ૨૨ લેખોને આ ગ્રંથમાં સમાવાયા છે. એમ કહી શકાય કે ૨૦ લેખકોએ ૨૨ વિવિધ ક્ષેત્રોનું ૫૦ વર્ષોનું જે સરવૈયું આપ્યું છે તેનો તાળો યશવન્તભાઇએ મેળવ્યો છે. તેમની પ્રસ્તાવનાનું શીર્ષક જ છે “આવો, તાળો મેળવીએ.”

૨૦ લેખકોએ જે ૨૨ વિષયોને આવરી લીધા છે તેમાં આદિવાસીઓના જીવન તથા અર્ધશતાબ્દી અને પત્રકારત્વ (ઇન્દુકુમાર જાની), વિગ્નાન, ટેકનોલોજી અને ઉદ્યોગો (ડો. કિશોર પંડ્યા), ગુજરાતમાં મહિલાઓનું સ્થાન (ગાર્ગી વૈદ્ય), પ્રકાશનપ્રવૃત્તિ (જિતેન્દ્ર  દેસાઇ), લુપ્ત થતા લોકવારસાનું જતન (જોરાવરસિંહ જાદવ), ટીવીમય ગુજરાત (તુષાર તપોધન), ગુજરાતના રાજકીય પ્રવાહો (દિનેશ શુક્લ), પ્રકૃત્તિ અને પર્યાવરણ (નટવર હેડાઉ), ગુજરાતીઓની બદલાયેલી લાઇફસ્ટાઇલ : મહાગુજરાતથી મોલ કલ્ચર સુધી (બેલા ઠાકર), ગુજરાતી રંગભૂમિ – રાષ્ટ્રીય પરિપ્રેક્ષ્યમાં (ભરત દવે), ગુજરાતના આર્થિક પ્રવાહો તથા ગુજરાતના ભદ્ર વર્ગનો બદલાયેલો ચહેરો (રમેશ બી. શાહ), કૃષિ અને ગ્રામવિકાસ (ડો. રવીન્દ્ર અંધારિયા), અર્ધશતાબ્દીનું ગુજરાતી સાહિત્ય – એક વિહંગાવલોકન (રવીન્દ્ર ઠાકોર), રમતગમત – સિદ્ધિઓથી ઘણા દૂર (સુધીર તલાટી), પુસ્તકાલય પ્રવૃત્તિનો વિકાસ (શાંતિભાઇ બી. પટેલ), અર્ધશતાબ્દી અને પંચાયતી રાજ (શિવદાન ગઢવી), ગુજરાતની દૃશ્યક્લા (હકુ શાહ), ગુજરાતની સેવાસંસ્થાઓ (હરિણેશ પંડ્યા) અને ગુજરાતનાસંગીતની અર્ધશતાબ્દી (ડો. હસુ યાગ્નિક)નો સમાવેશ થયો છે. ગુજરાતી ફિલ્મો વિષે લખવાનું મારા ભાગ્યે આવ્યું છે.

સંપાદકે લખ્યું છે તેમ અર્ધશતાબ્દીએ ગુજરાતના વિકાસની આ રૂપરેખામાં અમુક લેખની ક્ષતિપૂર્તિ કરવા સ્પેસ ફિલરનો ઉપયોગ કરીને પણ ઘણી ઉપયોગી માહિતિ અપાઇ છે. આ ગ્રંથના ઉદભવ સંદર્ભે યશવન્તભાઇએ એક મજાની નોંધમાં લખ્યું છે… “એક દૃ્ષ્ટિએ જોતાં, પચાસ વર્ષનો ગાળો બહુ ટૂંકો ગણાય, અને એટલા ગાળામાં થયેલાં પરિવર્તનો વિરાટ કાળપટના સંદર્ભમાં તુચ્છ લાગે. વળી, પચાસ વર્ષ પૂરાં થયા પછી તરત જ એનું મૂલ્યાંકન કરવા બેસીએ તે પણ કદાચ ઘણું વહેલું લાગે. ૧૯૬૦ના દાયકામાં કોઇકે માઓ જે-દુંગને પૂછેલું કે ફ્રેન્ચ ક્રાંતિનું જગત-ઇતિહાસમાં શું મહત્ત્વ છે, ત્યારે માઓએ કહેલું કે એ કહેવું ઘણું વહેલું ગણાય. (ત્યારે ફ્રેંચ ક્રાંતિને બે શતાબ્દીઓ વીતી ચૂકી હતી!) …અને છતાં વખતોવખત આત્મનિરિક્ષણ, આત્મટિપ્પણ અને આત્મમૂલ્યાંકન કરવાનું સમાજના સર્વાંગી હિતમાં હોવાથી, અર્ધશતાબ્દી નિમિત્તે કંઇક આવું આત્મ-અવલોકન કરવું મુનાસિબ લાગ્યું…”

ગુજરાતી ફિલ્મોનાં ૫૦ વર્ષના મારા વિષયની વાત કરું લેખ લખાયો અને ગ્રંથનું પ્રકાશન થયું એ વચ્ચે એક વર્ષ જેટલો સમય વીતી ગયો છે. વીતેલા એક વર્ષ દરમ્યાન બીજાં બધાં ક્ષેત્રોમાં જે કંઇ પરિવર્તનો થયાં હોય, ગુજરાતી ફિલ્મો ઠેરની ઠેર જ છે. હા, ફિલ્મો ઊતર્યે જાય છે, અને તેની સંખ્યા મોટી થતી જાય છે, વચ્ચે એવા પણ અહેવાલ હતા કે એકાદ-બે ફિલ્મોનાં શૂટિંગ લંડનમાં પણ થયાં છે. એવી બધી વાતોથી જો રાજી થઈ શકાતું હોય તો થઈ શકાય. બાકી પાડોશી રાજ્ય મહારાષ્ટ્રમાં બનેલી મરાઠી ફિલ્મને ઓસ્કરમાં મોકલવાની ઘટના પાંચ વર્ષમાં બીજી વાર બનતી હોય ત્યારે અર્ધશતાબ્દી વર્ષમાં આપણે પણ “બી પોઝિટિવ”નો મંત્ર અપનાવીને એવી આશા રાખીએ કે ગુજરાતી ફિલ્મોને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી આપણો  દિવસ પણ ફરશે…

Read Full Post »

ગુજરાતી ફિલ્મો વિષે આજે જ એક લાંબો લેખ લખવાનું થયું છે. “નવચેતન”ના દિવાળી અંકમાં તે છપાશે. ગુજરાતી ફિલ્મો વિષે જ્યારે પણ લખવાનું થાય છે, ત્યારે મન ગ્લાનિથી ભરાઇ જાય છે. શું નથી આપણી પાસે? પ્રતિભા છે, સાધનોની કમી નથી, પૈસા છે, પણ આખા વરસમાં સમ ખાવા પૂરતી એક સારી ફિલ્મ બનાવી શકતા નથી. પહેલી ગુજરાતી ફિલ્મ “નરસિંહ મહેતા” ૧૯૩૨માં બની હતી તેને ગુજરાતી ફિલ્મ ઉદ્યોગનો પ્રારંભ ગણીએ તો આ ઉદ્યોગને ૭૭મું વર્ષ ચાલી રહ્યું છે. ૨૦૦૭માં પ્લેટિનમ જયંતી પણ ઊજવી હતી. એ વર્ષે પણ એવી એક પણ ફિલ્મ ન બની જે આ ઉજવણીને સાર્થક કરે. ગુજરાતી ફિલ્મો ભલે ૭૭ વર્ષથી બનતી હોય, પણ ખરી વાત એ છે કે ભારતીય ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં ગુજરાતીઓનું પ્રદાન આ ઉદ્યોગ જેટલું જ જૂનું છે. નિર્માતાઓ, દિગ્દર્શકો, કલાકારો, ફાઇનાન્સિયરો અને બીજા સાહસિકો આ ઉદ્યોગને આગળ વધારવા પાયાના પથ્થર બનવાનું કામ કર્યું છે. આજે પણ બોલીવૂડમાં ફિલ્મનિર્માણનાં લગભગ બધાં જ ક્ષેત્રોમાં ગુજરાતીઓ છવાયેલા છે. ગુજરાતી પરિવારોની કહાણીઓ કહેતી હિંદી સિરિયલો દેશભરમાં ધૂમ મચાવી રહી છે અને તેમાં પણ ઘણાં ગુજરાતી કલાકારો કામ કરી રહ્યાં છે, પણ આમાં ક્યાંય ગુજરાતી ફિલ્મોની વાત કરી શકાય તેમ નથી.

ભારતનો ફિલ્મ ઉદ્યોગ ભલે સંખ્યાની દૃષ્ટિએ હોલીવૂડની બરાબરી કરતો હોય, અને આજે ભલે Thanks to NRIs હિંદી ફિલ્મોનું બહુ મોટું બજાર વિદેશોમાં ખૂલી ચૂક્યું છે, પણ આજથી પાંચેક દાયકા પહેલાં હિંદી ફિલ્મોને વિદેશોમાં કોઇ ગંભીરતાથી લેત્યં નહિ ત્યારે બંગાળી અને દક્ષિણમાં બનેલી કેટલીક પ્રાદેશિક ફિલ્મોએ જ ભારતને આંતરરાષ્ટ્રીય નકશામાં સ્થાન અપાવ્યું હતું. ગુણવત્તા અને ટેકનોલોજીમાં બંગાળી અને દક્ષિણની ફિલ્મો હિંદી ફિલ્મોને માત આપે એવી હોય છે, એટલે તેમની સાથે તો ગુજરાતી ફિલ્મોની સરખામણી કોઈ કાળે ન થઈ શકે, પણ હાલનાં વર્ષોમાં જ ધમધમવા માંડેલા ભોજપુરી ફિલ્મ ઉદ્યોગ કે મહારાષ્ટ્રમાં બનતી મરાઠી ફિલ્મો સાથે પણ આજની ગુજરાતી ફિલ્મોની સરખામણી થઈ શકે તેમ નથી.

ગુજરાતી ફિલ્મોની વાત મરાઠી ફિલ્મોના સંદર્ભમાં કરવી એટલે જરૂરી છે કે ગુજરાતી ફિલ્મો ગુજરાતમાં કેમ બહુ જોવાતી નથી એ સંદર્ભે ઘણા એવી દલીલ કરતા હોય છે કે ગુજરાત મુંબઈની બહુ નજીક છે અને અહીંનો ગામડાનો માણસ પણ હિંદી ફિલ્મો સરળતાથી માણી શકતો હોવાથી હિંદી ફિલ્મોની નબળી નકલ જેવી ગુજરાતી ફિલ્મો કરતાં હિંદી ફિલ્મો તેમને વધુ આકર્ષે છે. જો એવું જ હોય તો મરાઠી ફિલ્મોને પણ તે એટલું જ લાગુ પડવું જોઈએ, પણ એવું નથી. મરાઠી ફિલ્મો  ગુજરાતી ફિલ્મો કરતાં ઘણી આગળ છે. બે વર્ષ પહેલાં એક મરાઠી ફિલ્મ “શ્વાસ” છેક ઓસ્કર એવોર્ડને બારણે ટકોરા મારીને આવી હતી, અને આ વર્ષે ભલે ઓસ્કરમાં ભારતની સત્તાવાર એન્ટ્રી તરીકે “તારે જમીન પર” (Taare Zameen Par)ને મોકલવાનું નક્કી થયું હોય, પણ ઓસ્કરમાં મોકલવા માટે જે સાત-આઠ ફિલ્મો પર વિચાર કરાયો હતો અને છેલ્લે “TJP” પર પસંદગીની મહોર વાગી તે પહેલાં તેને જે ફિલ્મ સાથે ખરેખરી સ્પર્ધા કરવી પડી હતી તે “ટિંગ્યા” (TINGYA) મરાઠી ફિલ્મ છે. દિગ્દર્શક તરીકે મંગેશ હડવળેની આ પહેલી જ ફિલ્મ છે. એક બળદ સાથેના એક બાળકના સ્નેહની હૃદયસ્પર્શી વાત આ ફિલ્મમાં છે. પાંચ આંતરરાષ્ટ્રીય સહિત ૩૭ એવોર્ડ આ ફિલ્મ જીતી ચૂકી છે અને એક ઓર મજાની વાત એ છે કે મુંબઈમાં આ વર્ષે યોજાયેલા ફિલ્મોત્સવ MAMI માં “તારે જમીન પર” અને “ચક દે ઇન્ડિયા”ને પછાડીને “ટિગ્યા” શ્રેષ્ઠ ફિલ્મનો એવોર્ડ જીતી ગઈ હતી. “ટિંગ્યા”ના નિર્માતા રવિ રાયે આ ફિલ્મને સ્વતંત્ર રીતે ઓસ્કરમાં મોકલવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ જ વર્ષે મરાઠીમાં બનેલી બીજી એક ફિલ્મ “વળુ” (VALU) પણ આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મોત્સવોમાં ધૂમ મચાવી રહી છે. દિગ્દર્શક ઉમેશ કુલકર્ણીની આ ફિલ્મની કથાના કેન્દ્રમાં તોફાને ચઢેલો એક આખલો છે. આ જ વર્ષની એક મરાઠી ફિલ્મ “જિન્કી રે જિન્કી” (Jinki Re jinki)ને આધારે શિક્ષકો માટે ટ્રેનિંગ કિટ વિકસાવી શકાય તે માટે તેને યુનેસ્કો દ્વારા પસંદ કરવામાં આવી છે.

ગુજરાતી ફિલ્મો વિષે કોઇ વાત કરી શકાય તેમ છે?

Read Full Post »